Du lịch Hải Phòng

Từ Lương Xâm - Nơi lưu giữ cổ vật minh chứng sự kiện Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán

Từ Lương Xâm, phường Nam Hải, quận Hải An, tp. Hải Phòng

Trong số 4 nơi thờ Ngô Quyền tại địa bàn quận Hải An, từ Lương Xâm được coi là “từ cả”, bởi lẽ vùng Lương Xâm cách đây 1.075 năm về trước chính là đại bản doanh của Ngô Quyền đại phá quân Nam Hán. Đến từ Lương Xâm, du khách không chỉ được thả mình vào phong cảnh hữu tình mà còn được chứng kiến cổ vật đang được lưu giữ tại đây: đó là cọc Bạch Đằng có từ năm 938.
Hình ảnh trận Bạch Đằng năm 938 được xây dựng lại (ảnh Wikipedia)

Câu chuyện ly kỳ về 3 chiếc cọc Bạch Đằng

Từ Lương Xâm toạ lạc trên khu đất rộng, cao ráo, có nhiều cây cổ thụ, phía trước từ có sân rộng, bên cạnh là hồ nước, tạo thế phong thuỷ quý của di tích. Nhìn toàn cảnh, ngôi từ bố trí theo theo lối kiến trúc “nội công, ngoại quốc”, liên hoàn khép kín. Cửa chính của ngôi từ nhìn về phía cửa biển, nơi đó là cửa sông Bạch Đằng (nay gọi là cửa Nam Triệu) mà 1.075 năm trước Ngô Quyền đã lãnh đạo nhân dân ta dành chiến thắng vẻ vang. Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 là đỉnh cao về nghệ thuật quân sự, là mốc son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc và những chiếc cọc được cắm xuống cửa biển làm nên chiến thắng ngày ấy cho đến nay vẫn còn hiện hữu tại nhà Giải Vũ của từ Lương Xâm.

Ba chiếc cọc Bạch Đằng hiện đang được lưu giữ tại nhà Giải Vũ, khu di tích từ Lương Xâm (ảnh Mai Lâm)

Ông Lương Xuân Phông, 86 tuổi, nguyên là thủ nhang của từ Lương Xâm kể lại, hôm đó vào tiết trời thu khoảng năm 1980, đoàn tàu nạo vét luồng của Công ty tàu quốc khi thực hiện nạo vét tại cửa Nam Triệu thì vô tình chạm phải vật cứng dưới đáy sông, mọi người trên tàu hoảng hồn vì nghĩ là thủy lôi còn sót lại sau chiến tranh phá hoại của không quân Mỹ. Thế nhưng, sau một hồi trấn tĩnh, tất cả đều cho rằng, nếu đó là thủy lôi hay bom, tàu và người chắc đã… tan xác. Lấy lại bình tĩnh, đoàn tàu tiếp tục công việc. Thế rồi 1,2,3,4… và cả thảy 8 chiếc cọc gỗ được vớt lên từ đáy sông trong quá trình nạo vét. Tám chiếc cọc gỗ có độ dài ngắn, to nhỏ khác nhau, nhưng đều có một điểm chung là đầu cọc đều nhọn. Mọi người trên tàu sững sờ và hiểu rằng, họ đã đưa lên mặt nước một minh chứng quan trọng trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.

Vớt 8 chiếc cọc lên rồi “tắm rửa” sạch sẽ cho cọc, đại diện Công ty tàu quốc lúc bấy giờ mang 3 chiếc cúng tiến vào từ Lương Xâm vì biết từ Lương Xâm chính là nơi thờ tự Đức vương Ngô Quyền lớn nhất tại Hải Phòng. 5 chiếc còn lại được chuyển về Bảo tàng Hải Phòng lưu giữ. Để tại nhà Giải Vũ, 3 chiếc cọc được gọi là cọc Bạch Đằng để vừa là minh chứng lịch sử, vừa là để phát huy truyền thống đánh giặc giữ nước của người dân trong vùng. Hơn 30 năm lấy lên từ dưới đáy bùn, 3 chiếc cọc ấy vẫn còn trường tồn với thời gian và là bảo vật vô giá không chỉ của riêng từ Lương Xâm mà còn là của Việt Nam.

Luồng Nam Triệu với một bên là Đình Vũ (quận Hải An) ,
một bên là đảo Cát Hải (huyện đảo Cát Hải)
hiện đang có tuyến phà biển Đình Vũ - Ninh Tiếp chạy qua (ảnh Mai Lâm)

Truyền thuyết và lịch sử đang gần lại

Theo truyền thuyết vùng Lương Xâm thì nhiều khả năng năm 938, Ngô Quyền cho người cắm cọc Bạch Đằng từ khu vực Lương Xâm đến cửa Nam Triệu, bởi ngày ấy, khu vực phường Nam Hải - Tràng Cát bây giờ đều là cửa sông, cửa biển. Khi lấy được 8 chiếc cọc lên, truyền thuyết ấy lại càng có cơ sở. Thế nhưng vì sao chỉ lấy được 8 chiếc cọc, những chiếc còn lại ở đâu, bị trôi, bị bào mòn hay vẫn còn nằm dưới đáy ở cửa Nam Triệu? Câu hỏi này cũng dễ dàng giải thích, bởi biết đâu đó, bãi cọc còn nằm dưới lòng đất ở các phường Nam Hải, Tràng Cát, vì thời gian đến 1000 năm, bãi bồi lấn dần ra biển tạo nên làng mạc trù phú như ngày hôm nay.

Trở lại vấn đề với 3 chiếc cọc Bạch Đằng được lưu giữ tại từ Lương Xâm, theo Hồ sơ kiểm kê khoa học di vật di tích xếp hạng cấp quốc gia từ Lương Xâm, tại phiếu hiện vật bảo tàng và di tích (mẫu QLHV I/TQ), giám định ngày 3-4-2008, 3 chiếc cọc tại nhà Giải Vũ ở từ Lương Xâm có thời kỳ tuyệt đối là năm 938 (thế kỷ 10). Cọc thứ nhất cao 220cm, chu vi 50cm, cọc 2 dài 147cm, chu vi 39cm, cọc 3 dài 206cm, chu vi 55cm, đầu cọc nhọn. Cả 3 chiếc cọc này đều thuộc dạng cổ vật. Như vậy, 3 chiếc cọc Bạch Đằng tại từ Lương Xâm đã được đưa về đúng nơi cần đến, không chỉ là minh chứng lịch sử rõ nét mà còn là điểm nhấn của cả khu di tích. Không chỉ vậy, 3 chiếc cọc Bạch Đằng đang được thờ tại đây cũng đã xóa tan nghi ngờ liệu có phải đó là cọc Bạch Đằng thời Trần Hưng Đạo đại phá quân Nguyên Mông năm 1288(?), bởi có bãi cọc cũng được phát hiện tại tỉnh Quảng Ninh được xác định là năm 1.288 (thế kỷ 13).

Tài liệu của Bảo tàng Hải Phòng khẳng định 3 chiếc cọc này có từ năm 938 (ảnh Mai Lâm)

Lễ hội từ Lương Xâm kỷ niệm ngày mất của Ngô Quyền
được tổ chức từ 16 đến 18 tháng Giêng hằng năm (ảnh Đỗ Hiền)

Trong những năm gần đây, lễ hội từ Lương Xâm được nâng tầm lên cấp quận. Chủ tịch UBND phường Nam Hải, quận Hải An cho biết, lễ hội từ Lương Xâm hằng năm được tổ chức vào ngày 16 tháng giêng để tưởng nhớ ngày mất của Đức vương Ngô Quyền. Sau nhiều năm tổ chức, quy mô của lễ hội ngày càng được mở rộng thêm và năm nay, lễ hội từ Lương Xâm được tổ chức quy mô cấp thành phố vì đây là một điểm lễ hội di tích trong năm Du lịch quốc gia Đồng bằng sông Hồng - Hải Phòng 2013. Giá trị và ý nghĩa lịch sử của 3 chiếc cọc Bạch Đằng được lưu giữ tại từ Lương Xâm đã nói lên tất cả. Tuy nhiên, việc gìn giữ cổ vật này cũng là điều đáng bàn, khi thời gian dần làm cổ vật xuống cấp. Theo khảo sát của Bảo tàng Hải Phòng, cả 3 chiếc cọc Bạch Đằng được bảo mật trong chế độ phổ biến, tình trạng 3 chiếc cọc đều bị rạn nứt, phần dưới thủng. Vì vậy, cần có kế hoạch để bảo tồn cổ vật vô giá này tại từ Lương Xâm./.

BOX: Truyền thuyết dân gian kể lại, một thời gian sau khi Ngô Quyền mất, có cây gỗ trầm hương trôi đến khu vực này. Người dân các làng Bình Kiều, Hạ Đoạn, Lương Xâm, Xâm Bồ kéo nhau ra vớt và cắt ra làm 3 đoạn đem về tạc tượng Ngô Quyền thờ cúng. Làng Lương Xâm được chia đoạn gốc nên tạc tượng Ngô Quyền to và đẹp nhất./.

Mai Lâm

Liên hệ quảng cáo

300 x 120

Liên hệ quảng cáo

350 x 250
Du lịch Hải Phòng Địa chỉ tại 18 đường Minh Khai, Quận Hồng Bàng, Hải Phòng, VN. Reviewed by hơn 15300 độc giả và khách du lịch. Rated: 9.5/ 10 (Excellent)